Hele studie is ook te downloaden als PDF

Woord vooraf

In een gesprek met een jonge predikant adviseerde ik hem om bij het preekvoorbereiden ook de... *) *) De of het commentaar beide lidwoorden zijn mogelijk. ‘Het’ ligt wellicht beter in het gehoor, maar ‘de’ is vrij gebruikelijk als het gaat om Bijbelcommentaren. Bijbelcommentaar van Matthew Henry te gebruiken. Tot mijn verbazing reageerde hij echter als volgt: een oudere predikant had tegen hem gezegd dat Matthew Henry ‘vergeestelijkt’…

Iemand geeft het met het oog op Bijbelteksten zó weer: de tekst uitbreiden of ombuigen en er een geestelijke betekenis aan toevoegen.... 1) 1) Uit een artikel in het blad ‘Daniël’ (2 juli 2015) van de hand van ds. G.W.S. Mulder die op een vraag ingaat over ‘vergeestelijken’. Het artikel, online te vinden, is wel de moeite van lezen waard. Mede omdat de predikant ook zelf al (zonder het volgens mij in de gaten te hebben) een begin maakt met hoe je op de goede manier (legaal dus) kunt vergeestelijken.
C.H. Spurgeon heeft een heel mooie en gedegen verhandeling over ‘vergeestelijken’: ‘On Spiritualizing’ breder en verder op in; zie noot 2.
Dan haal je dus iets uit de tekst dat er eigenlijk niet in zit. Dat is een ‘illegaal’ vergeestelijken.
 
Maar het is maar net hoe je het woord definieert. Er is ook een ‘legaal’ vergeestelijken wat je kunt weergeven als: geestelijk uitleggen. Ik bedoel: geen Bijbelteksten uitbreiden of ombuigen of er iets aan toevoegen, maar er-uit-leggen of er-uit-halen wat er geestelijk in zit (Schrift met Schrift verklarend).... 2) 2) Zie Spurgeon’s prachtige verhandeling in ‘Lectures to my Students’, Grand Rapids, 1954 (containing Selected Lectures from Series 1, 2 and 3): hoofdstuk VII ‘On Spiritualizing’ – online te vinden.

Toch is het ‘vervelend’ dat van een Bijbelcommentaar gezegd wordt dat die vergeestelijkt. Dat zet zo’n Bijbelverklaring eigenlijk direct ‘buiten spel’, want het klinkt negatief, je denkt dan al aan ‘illegaal’. Maar om Matthew Henry daar van te betichten… Dat zou ik maar niet doen!
Wat is zijn commentaar dan wel? Zijn commentaar is een ‘geestelijke’, verbonden met ‘praktische’ commentaar. Dat is heel wat anders. Hij toont in zijn uitleg diep geestelijk inzicht in de tekst en past dat praktisch toe. Je moet natuurlijk ook zijn woordgebruik een beetje leren kennen.... 3) 3 ) Bijvoorbeeld als Matthew Henry het woord ‘mystiek’ gebruikt, dan heeft dat bij hem beslist niet te maken met geheimzinnigheid of Oosterse mystiek, maar met de Bijbelse spiritualiteit, de verborgen-persoonlijke omgang met God.

Gaat Matthew Henry dan nooit ‘de fout’ in? de vraag stellen is de vraag beantwoorden. Toch blijf ik enthousiast over de commentaar en ga door hem aan te bevelen. Naast de Kanttekeningen bij de Statenvertaling... 4) 4) Zie artikel ‘Kanttekeningen bij de Bijbel’ op deze website. is de Matthew Henry-Bijbelcommentaar... 5) 5) Naast de ‘Kanttekeningen’ en de ‘Matthew-Henry-commentaar’ zou ik voor het Nederlands taalgebied nog kunnen noemen de goedkoop, want tweede hands, te verkrijgen reeks ‘Korte Verklaring der Heilige Schrift’ (KV-serie) (vóór 1985 vele losse deeltjes; in 1985 verschijnt een nieuwe editie in 13 delen, die nu per deel meerdere deeltjes uit de voorgaande bevat). Net als de andere twee verklaringen, heeft de KV een Bijbelgetrouw karakter, beslaat alle Bijbelboeken en is goed bruikbaar voor iedereen.
 
Je zou kunnen zeggen dat in de KV-serie de NT-deeltjes van een man als prof. dr. S. Greijdanus (en wellicht de OT-deeltjes van een man als prof. dr. J. Ridderbos) eruit springen. Dr. Greijdanus blinkt uit in een gedegen uitleg met een bevindelijke inslag.
Wat wel bij hem en zijn collega-Korte-verklaarders op het NT, jammer is, is dat zij geneigd zijn in hun vertalingen en de daarop gebaseerde verklaringen zich bedienen van de zogenaamde ‘neo grondtekst’ die nieuwere vertalingen ook meestal gebruiken. Het gaat om de zogenoemde Eclectische (selectieve) of Kritische tekst van het Griekse NT (veelal gebaseerd op het zogenaamde Alexandrijnse type van de tekst) zoals die in de Nestle-Aland editie is afgedrukt. Zie over de juiste grondtekst het artikel ‘Grondtekst Bijbelvertalingen – maar welke is betrouwbaar?’ op deze website.
 
De KV is inderdaad Bijbelgetrouw, wat niet weg neemt dat het soms mogelijk lijkt dat een KV-commentator, onbewust, Schrift-kritische invloed heeft ondergaan. Noem het feit dat dr. G.Ch. Aalders aangeeft dat de schrijver van Prediker een ander is geweest dan Salomo en de redenering daarbij… Toch belijdt Aalders ten volle het Goddelijk auteurschap en gezag van dit Bijbelboek, vergelijk p.10 KV-deeltje op Prediker.
 
Dr. A. Noordzij kan er ook wat van. In zijn verklaring op Psalm 93 zegt hij bij vers 3 over de rivieren met hun bruisen, dat ‘de dichter daarmee teruggaat naar de oertijd, toen naar luid der overoude volksverhalen, die ook in het Babylonische Mardoek-epos hun neerslag hebben gekregen, de kracht der chaotische watermassa’s met hun begeren om de ordening van de kosmos tegen te gaan, door des Heeren onweerstandelijk vermogen werd verbroken’, p.116 KV-deeltje op de Psalmen, derde deel – 7e druk.
wellicht de meest belangrijke en waardevolle verklaring van de Bijbel die we onder Gods genade mogen hebben.

Daarom deze verhandeling.

Aan de orde komen de drie volgende punten:

1. Punt I is een eerste kennismaking met Henry’s Bijbelwerk, waarbij ook de naam van Charles H. Spurgeon ter sprake komt.

2. Onder punt II nemen we een duik in de geschiedenis van de commentaar.

3. Punt III is een verbreding en uitdieping van punt I betreffende inhoud en nut van de verklaring.

Voor wie is deze Bijbelcommentaar?

Voor iedereen en in het bijzonder voor predikanten bij hun preekvoorbereiding. Juist voor een stukje geestelijke diepgang.

Pier M. Meindertsma, Novi Sad, winter 2025 / 2026.