‘En God zegende hen en God zei tegen hen: Wees vruchtbaar, word talrijk, vervul de aarde en onderwerp haar, en heers over de vissen van de zee, over de vogels in de lucht en over al de dieren die over de aarde kruipen!’ Genesis 1:28 (vs 26-28)

Inleiding

Natuurlijk moeten we onze christelijke agenda niet door maatschappelijke actualiteiten (of vragen), zoals momenteel de discussie over duurzaamheid, laten bepalen. Onze agenda behoort te worden beheerst door het ‘ene nodige’ uit Ps. 27:4Psalm 27:4⁴ Eén ding heb ik van de HEERE verlangd,
dát zal ik zoeken:
dat ik wonen mag in het huis van de HEERE,
al de dagen van mijn leven,
om de lieflijkheid van de HEERE te aanschouwen
en te onderzoeken in Zijn tempel. en Lk. 10:42Lukas 10:42⁴² Slechts één ding is nodig. Maria heeft het goede deel uitgekozen, dat niet van haar zal worden afgenomen. in combinatie met 1Kor. 2:21Korinthe 2:1,2¹ En ik, broeders, toen ik bij u kwam, ben niet gekomen om u met voortreffelijkheid van woorden of van wijsheid het getuigenis van God te verkondigen,
² want ik had mij voorgenomen niets anders onder u te weten dan Jezus Christus, en Die gekruisigd. en Mt. 6:33Mattheüs 6:33³³ Maar zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden.... 1) 1) In Mt. 6:33 komen we het woord ‘Zijn gerechtigheid’ tegen, daarmee is bedoeld Gods wil (het leven recht in Zijn ogen) zoals Hij dat in de Bijbel aan ons bekendmaakt, dat vóór alles te maken heeft met het leven met God en dan ook het leven met de naaste. . En als het gaat om zaken van aarde en kosmos mogen we wel ter harte nemen wat we lezen in Mt. 16:26a: ‘Want wat baat het een mens, als hij heel de wereld wint en aan zijn ziel schade lijdt?’

Maar al moeten we maatschappelijke zaken geen hoofd-zaken laten worden... 2) 2) Dus we gaan niet spreken van ‘groene’ kerken, alsof groen-zijn één van de belangrijkste dingen van ons kerk-zijn zou zijn. , daaronder geschikt hebben ze toch hun belang... 3) 3) We gaan dus wel spreken over ‘duurzaamheid’, als onderdeel van ons rentmeesterschap dat op zijn beurt weer een onderdeel van de christelijke ethiek is. , en als christenen worden we geroepen ook hier op een christelijke manier mee om te gaan, noem het: mogen we ook hier tekenen van Gods komend Koninkrijk nu al oprichten.

Daarom volgen nu wat gedachten over ons christelijk verantwoord omgaan met Gods schepping (tegenover zondig misbruik) toegespitst op duurzaamheid en wel bekeken door de bril van de puriteinen, die verrassend genoeg hierover eveneens hebben nagedacht.

De (16e) 17e (18e) eeuwse puriteinen... 4) 4) Het woord puritein is waarschijnlijk als scheldwoord in het leven geroepen, maar je zou het nu een eretitel kunnen noemen. Zie breder over de puriteinen in het notenmateriaal van de studie over de Bijbelcommentaar van Matthew Henry (ook een puritein), noot 6 en noot 10. – zo genoemd vanwege hun gericht zijn op een pure relatie met God omwille van Zijn Zoon Jezus Christus en daaruit voortvloeiend puur christelijk leven – zijn een voorbeeld voor ons. Ja, eveneens, kwam ik achter, als het gaat om een duurzaam leven.... 5) 5) Gebruik gemaakt van een artikel in het RD ‘Puriteins ideaal: leven volgens Micha’, Michiel Kerpel, 30 juni ’20, waarin ds P. den Ouden (zie over hem ook in de in voorgaande noot genoemde studie over de Henry-commentaar) aan het woord wordt gelaten, waarin ook verwezen wordt naar een boek van een hoogleraar in Sewanee (Tennessee – Verenigde Staten van Amerika), met de naam John Gatta, over de verhouding tussen mens en schepping vanaf de puriteinse pilgrim-fathers.

Naar Amerika

Een groep puriteinen vertrok in 1620, vierhonderd jaar geleden dus, met het schip de Mayflower naar Amerika om daar als het ware een nieuw leven te starten. Ze stichtten de ‘Plymouth Colony’ in Massachusetts. Door hen werd de basis gelegd voor verdere kolonisatie.
Het spreekt vanzelf dat deze ‘pelgrim-vaders’ (pilgrim-fathers) weinig tijd hadden voor ‘moderne’ milieu-theorieën of -bespiegelingen, laat staan voor demonstraties om die ideeën wat ‘kracht’ bij te zetten. Nee, ze moesten aan de bak om te zien te overleven. Om dat te onderstrepen is het goed om te weten dat maar liefst de helft van de migranten / kolonisten de eerste winter al zou sterven!
De latere gouverneur van de Plymouth-colony, William Bradford, spreekt terecht van een desolate wildernis die men ging bevolken met de ermee verbonden gevaren waar de gemeenschap mee te kampen had.

Cultivering

Om een ‘living’ mogelijk te maken moest er vanzelfsprekend de nodige bewoning en landbouw plaatsvinden. Dat is niet hetzelfde als uitbuiting (dan zouden bijvoorbeeld alle boeren of tuinders, zonder onderscheid, zich daaraan schuldig maken…) en de puriteinen hebben ook niet, zoals een zekere Amerikaan Roderick Nash stelt, de basis gelegd voor een negatieve houding tegenover de natuur. Natuurlijk moet er een stukje cultivering van de wildernis plaatsvinden – er moet worden bewoond en gegeten – maar het gebeurt met een rentmeesterlijke houding.
Lees nog even Gen.1:28 of nog liever met de verzen ervoor: Gen. 1:26-28Genesis 1:26-28²⁶ En God zei: Laten Wij mensen maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en laten zij heersen over de vissen van de zee, over de vogels in de lucht, over het vee, over heel de aarde en over al de kruipende dieren die over de aarde kruipen!
²⁷ En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.
²⁸ En God zegende hen en God zei tegen hen: Wees vruchtbaar, word talrijk, vervul de aarde en onderwerp haar, en heers over de vissen van de zee, over de vogels in de lucht en over al de dieren die over de aarde kruipen!.

Wat zien we in hun landbouw? ‘Inboorlingen’ (inheems geboren Amerikanen, tegenwoordig ‘autochtonen’ genoemd) leren de ‘nieuwkomers’ hoe ze mais, bonen en zowaar pompoenen kunnen verbouwen. Maar het landgebruik is bescheiden, er wordt zoveel gebruikt als voor de kolonisten toereikend is. Slechts een hectare per unit.

Dus geen onbegrensde landontginning en verrijking. Dat wordt helaas in latere generaties wel anders. Seculiere, op winst uit zijnde Amerikanen hebben een heel andere attitude (die van winstbejag) en ontwikkelen een heel andere visie (kapitalisme) met bijbehorende strategie. Met inderdaad alle milieu-gevolgen van dien…

Matigheid – blijmoedigheid

We gaan een stap verder en komen als vanzelf bij het populair geworden woord ‘duurzaamheid’. Nou, als er dan mensen duurzaam zijn, dan zijn het de puriteinen wel. Ze zijn daarin hun tijd ver vooruit.... 6) 6) Ik moet opeens denken aan het woord ‘avant garde’, maar dat klinkt misschien wat te activistisch… Of zijn ze juist ‘classic’ ... 7) 7) ‘Classic’ is een erg populair woord geworden en klinkt veel beter dan ‘ouderwets’ 😊. Het is het Engelse woord voor klassieker. Op hoeveel winkel-waren in Servië zie je het niet staan: ‘classic’: bijv. ‘classic’ mayonaise. We hebben hier zelfs ‘classic’ gym… Men probeert duidelijk te maken (al dan niet terecht) dat het ouderwets-degelijk, -lekker, -mooi is. Ermee verbonden is de connotatie van ‘hoge kwaliteit’. , degelijk-ouderwets, en hebben er een hekel aan iets te verspillen? Zeg het maar.

Die duurzaamheid sluit aan bij hun sobere of bescheiden levensstijl die op zijn beurt weer voortvloeit uit dat onderdeel van de negenvoudige vrucht van de Geest uit Gal. 5:22Galaten 5:22²² De vrucht van de Geest is echter: liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing. dat in de Statenvertaling (St.V.) verwoord wordt met ‘matigheid’ en in de Herziene Statenvertaling (HSV) met ‘zelfbeheersing’, in combinatie met het onderdeel ‘blijdschap’ (in sommige vertalingen staan de laatste twee onderdelen van de vrucht van de Geest in vs 23). Vergelijk ook de reeks in 2Pet. 1:5-72Petrus 1:5-7⁵ En daarom moet u zich er met alle inzet op toeleggen om aan uw geloof deugd toe te voegen, aan de deugd kennis,
⁶ aan de kennis zelfbeheersing, aan de zelfbeheersing volharding, aan de volharding godsvrucht,
⁷ aan de godsvrucht broederliefde en aan de broederliefde liefde voor iedereen..
Matigheid / zelfbeheersing (de Korte Verklaring noemt ook als mogelijke vertaling: ingetogenheid, dat het, al is het een wat verouderd woord, misschien nog iets warmer en dieper weergeeft) laat zich niet meevoeren door hartstochten en verkeerde dingen.
Het gaat bij de puriteinen om een blijmoedige zelfbegrenzing, een in blijdschap jezelf Bijbelse grenzen stellen, en, als het gaat om een sobere levensstijl, een leren tevreden te zijn in de gegeven situatie (vergelijk Fil. 4:11Filippenzen 4:11¹¹ Niet dat ik dit zeg vanwege gebrek, want ik heb geleerd tevreden te zijn in de omstandigheden waarin ik verkeer.).
En dat op grond van het volbrachte werk van Jezus Christus voor hun zonden, waar de puriteinen door het geloof in Hem uit wilden leven. Daardoor kunnen ze het leven ook zien in eeuwigheids-perspectief. In de greep raken van geld en goed gaat ten koste van het geestelijke leven.

De advocaat John Winthrop... 8) 8) Klik op kaartje.
Thomas Winthrop is heel belangrijk geweest onder de puriteinse pilgrim-fathers. Hij werd de eerste gouverneur van de Massachusetts Bay Colony. Hij wordt wel genoemd één van de ‘chief founders of New England’. (Met ‘Nieuw Engeland’ wordt bedoeld: gebied N-O Verenigde Staten van Amerika met de [latere] staten: Maine, Vermont, New Hampshire, Masschusetts, Connecticut en Rhode Island; gezegd wordt dat de naam in het leven werd geroepen door de Engelse pionier/onderzoeker John Smith, een ‘ordinaire [gewone]’ naam voor een ‘extra-ordinaire’ man, 1616)., leider van grote groep migranten in 1630, spreekt de migrant-kolonisten toe om niet in hun vleselijke lusten te wandelen en voor geld en goed te gaan (prediking ‘A Modell of Christian Charity’). Als het gaat om geld en bezit: dat is niet verkeerd, maar ga er christelijk mee om.
De profeet Micha spreekt in Mich. 6:8bMicha 6:8⁸ Hij heeft u, mens, bekendgemaakt wat goed is.
En wat vraagt de HEERE van u
anders dan recht te doen, goedertierenheid lief te hebben
en ootmoedig te wandelen met uw God. van ‘recht te doen, goedertierenheid (St.V.: weldadigheid) lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God.’ Ootmoedig te wandelen met God gaat dus niet zonder ook recht... 9) 9) Dat is: wat recht (juist) is in Gods ogen, naar zijn wetten (leefregels) waarvan de Tien geboden de kern zijn. Zie Gen. 18:19Genesis 18:19¹⁹ Want Ik heb hem uitgekozen, opdat hij aan zijn kinderen en zijn huis na hem bevel zou geven om de weg van de HEERE in acht te nemen, door gerechtigheid en recht te doen, opdat de HEERE over Abraham zal brengen wat Hij over hem gesproken heeft.; 1Kon. 10:91Koningen 10:9⁹ Geloofd zij de HEERE, uw God, Die behagen in u heeft gehad, door u op de troon van Israël te zetten! Omdat de HEERE Israël voor eeuwig liefheeft, daarom heeft Hij u tot koning aangesteld, om recht en gerechtigheid te doen.; Jer. 4:2Jeremia 4:2² en als u zweert: Zo waar de HEERE leeft, in waarheid,
in recht en in gerechtigheid,
dan zullen de heidenvolken zich in Hem zegenen
en zich in Hem beroemen.; met de Kanttekeningen van de Statenvertaling. Zie ook Mt. 6:33Mattheüs 6:33³³ Maar zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden. en noot 1. te doen (naar God toe en naar de naasten) en goedertierenheid (dat is goedheid in actie) lief te hebben (opnieuw naar God en de naasten toe). Hierin moeten we elkaar steunen en onszelf in onze welvaart begrenzen om dank-gaven (tienden) aan God te kunnen geven en naasten in hun nood te kunnen helpen.

De puritein Richard Baxter heeft in zijn ‘Christian Directory (deel 1,   2,   3,   4)’ ook een hoofdstuk gewijd over verspilling: onnodig weggooien van voedsel, het bouwen van pompeuze huizen en het aanschaffen van onnodig dure en luxe meubels.

De puriteinen hadden evenzo oog voor het dieren-welzijn: dieren mogen niet wreed worden behandeld; het vee moet op adem kunnen komen als het moe of hongerig is. Dat is zelfs in het eerste wetboek (‘The Body of Liberties’) van de kolonie in Massachusetts vastgelegd. In Exodus 20 (Gods tien kern-leefregels) lezen we niet alleen dat de mens, maar ook dat het vee op God’s rustdag behoort te rusten, 20:8vv.Exodus 20:8-11⁸ Gedenk de sabbatdag, dat u die heiligt.
⁹ Zes dagen zult u arbeiden en al uw werk doen,
¹⁰ maar de zevende dag is de sabbat van de HEERE, uw God. Dan zult u geen enkel werk doen, u, noch uw zoon, noch uw dochter, noch uw dienaar, noch uw dienares, noch uw vee, noch uw vreemdeling die binnen uw poorten is.
¹¹ Want in zes dagen heeft de HEERE de hemel en de aarde gemaakt, de zee, en al wat erin is, en Hij rustte op de zevende dag. Daarom zegende de HEERE de sabbatdag, en heiligde die.. Spr. 12:10Spreuken 12:10¹⁰ De rechtvaardige kent het leven van zijn vee,
maar barmhartigheid van goddelozen is meedogenloos. leert ons het leven van ons vee te kennen, dat wil zeggen er een band mee te hebben en er goed voor te zorgen.

In Jonathan Edwards’ boek ‘The Nature of True Virtue’ zien we zelfs al roerselen van een (anachronistisch gesproken) ‘milieu-ethiek’ naar voren komen. Zijn ethisch ideaal heeft alles met ‘welwillendheid ten opzichte van alles wat is’ te maken.

Toepassing op ons

Zo beginnen we volgens mij al een aardig beeld van de duurzame levensstijl van de puriteinen te krijgen. Maar laten we nu de focus leggen op ons, op jou en mij, tijd voor een paar toepassingsvragen:

En ja, het is waar, consumeren geeft best een goed genotsgevoel. Niettemin het is naar analogie van wat ik meen dat mijn moeder wel eens zei: ‘Het hebben van de zaak is het einde van het vermaak’…
Maar kunnen we dan toch eigenlijk niet een beetje jaloers worden op de blijmoedige eenvoudige levensstijl van de puriteinen? Dit lijkt mij een geoorloofde jaloersheid, waarbij we de Heere mogen bidden dat Hij dat nog wat aanwakkert en onze levensstijl wat meer naar die van onze puriteinse voorouders wil neigen. Zie eens Rom. 12:2Romeinen 12:2² En word niet aan deze wereld gelijkvormig, maar word veranderd door de vernieuwing van uw gezindheid om te kunnen onderscheiden wat de goede, welbehaaglijke en volmaakte wil van God is..

Laat dit wel duidelijk zijn: echt blij gestemd deze levensstijl beoefenen en ons erin trainen kunnen we alleen in de relatie met God door het geloof in de Heere Jezus. De Heiland is voor onze zonden gestorven is aan het kruishout van Golgotha, ook die van onze overdaad en consumeer-zucht en onze on-dankbaarheid (dat is: God er niet voor danken) voor het hebben en gebruiken van Zijn goede gaven. Maar op grond van het volbrachte werk van Christus kunnen we ook echt leren op God te vertrouwen en blij-sober te leven, want Hij zorgt voor ons, wat we op het gebed mogen vragen, Ps. 37:5Psalm 37:5⁵ Wentel uw weg op de HEERE
en vertrouw op Hem: Híj zal het doen.; 1Ptr. 5:6,71Petrus 5:6,7⁶ Verneder u dan onder de krachtige hand van God, opdat Hij u op Zijn tijd verhoogt.
⁷ Werp al uw zorgen op Hem, want Hij zorgt voor u..

Een gebed dat aansluit bij de bede die de Heere Jezus ons heeft geleerd: Geef ons heden ons dagelijks brood, Mt. 6:11. Waarbij de Kanttekeningen van de Statenvertaling zo mooi en verhelderend toelichten: Dat is, genoegzaam en nodig tot onderhoud van ons leven voor dezen dag; of: het ons bescheiden deel, Spr. 30:8Spreuken 30:8⁸ Houd valsheid en leugentaal ver van mij.
En: geef mij geen armoede of rijkdom,
voorzie mij van het mij toegewezen deel aan brood.. Verder wordt er aangegeven dat met ‘brood’ bedoeld is alles wat nodig is voor het lichaam.

Hoor ik je zeggen: ‘ja, maar mogen we dan nooit wat ‘extra’s’, stel een paar nieuwe overhemden en een mooie broek, kopen, of het huis vernieuwen, of een keer fijn uit eten gaan?
Zeker wel, geniet er van, zou ik zeggen. Als we als lakmoesproef God ervoor nog kunnen danken, 1Tim. 4:3,41Timotheüs 4:3,4³ Zij verbieden te trouwen en gebieden zich te onthouden van voedsel, dat God geschapen heeft voor de gelovigen en voor hen die de waarheid hebben leren kennen, om onder dankzegging aanvaard te worden.
⁴ Want alles wat God geschapen heeft, is goed en niets is verwerpelijk, wanneer het onder dankzegging aanvaard wordt..

Tenslotte

In het kader van ons nadenken over duurzaamheid en de puriteinen, wil ik tenslotte nog wijzen op een gedicht van een puriteinse koloniste van de eerste generatie (te Massachusetts Bay Colony), Anne Bradstreet. Titel: ‘Contemplations’... 11) 11) Het gedicht bevat 33 coupletten in prachtig ‘gedateerd’ Engels. Elke strofe omvat op zijn beurt zeven regels (rijm-patroon: ABABCCC) en de laatste acht (met een afwijkend rijm: AABBCCDD).

Op internet kun je het vinden. . Het past prachtig bij wat in onze verhandeling te berde is gebracht. Ik zou het bijna een poëtische bevestiging willen noemen.

Waar het mij om gaat is dat je in het gedicht haar diepe waardering voor de natuur, beter: voor Gods schepping, proeft, ja, dat de Heere Zijn glorie weliswaar vooral door Zijn Heilige Schrift aan ons openbaart, maar toch ook door Zijn heerlijke creatie.... 12) 12) Ik citeer uit het tweede couplet de volgende regels:

‘If so much excellence abide below,
How excellent is He that dwells on high?
Whose power and beauty by his works we know.
Sure He is goodness, wisdom, glory, light,’

Toch wordt in het gedicht ook de zonde en schuld van de mens (en ze weet van haar eigen dwaasheid*) ) met de ermee verbonden straf en gebrokenheid niet verheeld en dat we het uiteindelijk van de ‘oude aarde’ niet hoeven te verwachten, maar ons moeten richten op de hemelse woning. Zelfs koningen (wij zouden zeggen hooggeplaatste personen, presidenten) met hun namen en ‘monumenten’ zullen worden vergeten. En noch vernuft en wijsheid noch bezit ontkomt aan de roest van de tijd. Maar dan die laatste twee regels van het gedicht:

‘But he whose name is grav’d in the white stone
Shall last and shine when all of these are gone.’

————
*) We horen haar dichten in het vierde couplet, waar ze de glorieuze zon de ziel van de wereld noemt en het oog van het heelal, dat ze zich kan voorstellen dat sommigen de zon hebben vergoddelijkt en dat zij, als ze niet beter had geweten, helaas (ze gebruikt het woord ‘alas’) hetzelfde had gedaan.
En in het achtste vers spreekt ze poëtisch uit dat ze haar grote Schepper zou willen verheerlijken, die de natuur zo royaal heeft getooid, maar ach, ach, haar dwaasheid (ze gebruikt het woord ‘imbecility’)! Vergelijk de Nederlandse Geloofsbelijdenis (of ook genoemd: de Belgische Confessie of Confessio Belgica) art. 2 waar betreffende de openbaring van God door de schepping verwezen wordt naar Rom. 1:20Romeinen 1:20²⁰ Want de dingen van Hem die onzichtbaar zijn, worden sinds de schepping van de wereld uit Zijn werken gekend en doorzien, namelijk én Zijn eeuwige kracht én Zijn Goddelijkheid, zodat zij niet te verontschuldigen zijn.; zie ook de artt. 3-7 waar de primaat van de openbaring van God door de Bijbel nader wordt uiteengezet met verwijzing naar 2Ptr. 1:212Petrus 1:20,21²⁰ Dit moet u allereerst weten, dat geen enkele profetie van de Schrift een eigenmachtige uitleg toelaat;
²¹ want de profetie is destijds niet voortgebracht door de wil van een mens, maar heilige mensen van God, door de Heilige Geest gedreven, hebben gesproken..

Ik moet eveneens denken aan de Vlaamse poëet Guido Gezelle die we in een gedicht kunnen horen zeggen: ‘Mij spreekt de blomme een tale.’
Mijn vraag: Aan ons ook? Hoe zouden wij dan niet in eerbied en respect met Gods creatie, al ligt deze door de zondeval onder de vloek en zucht, Gen. 3:17v.Genesis 3:17-19¹⁷ En tegen Adam zei Hij: Omdat u geluisterd hebt naar de stem van uw vrouw en van die boom gegeten hebt waarvan Ik u geboden had: U mag daarvan niet eten,
is de aardbodem omwille van u vervloekt;
met zwoegen zult u daarvan eten,
al de dagen van uw leven;
¹⁸ dorens en distels zal hij voor u laten opkomen
en u zult het gewas van het veld eten.
¹⁹ In het zweet van uw gezicht zult u brood eten,
totdat u tot de aardbodem terugkeert, omdat u daaruit genomen bent;
want stof bent u
en u zult tot stof terugkeren., Rom. 8:20Romeinen 8:20²⁰ Want de schepping is aan de zinloosheid onderworpen, niet vrijwillig, maar door hem die haar daaraan onderworpen heeft,, omgaan?

Waarbij we wel in gedachtenis houden, en er verlangend naar uit mogen zien, dat deze oude aarde een algehele ‘revisie’ zal ondergaan door de Schepper Zelf ter hand genomen: ‘Zie Ik maak alle dingen nieuw’, Opb. 21:5Openbaring 21:5⁵ En Hij Die op de troon zit, zei: Zie, Ik maak alle dingen nieuw. En Hij zei tegen mij: Schrijf, want deze woorden zijn waarachtig en betrouwbaar.. Vergelijk Rom. 8:19-25Romeinen 8:19-25¹⁹ Met reikhalzend verlangen immers verwacht de schepping het openbaar worden van de kinderen van God.
²⁰ Want de schepping is aan de zinloosheid onderworpen, niet vrijwillig, maar door hem die haar daaraan onderworpen heeft,
²¹ in de hoop dat ook de schepping zelf zal bevrijd worden van de slavernij van het verderf om te komen tot de vrijheid van de heerlijkheid van de kinderen van God.
²² Want wij weten dat heel de schepping gezamenlijk zucht en gezamenlijk in barensnood verkeert tot nu toe.
²³ En dat niet alleen, maar ook wijzelf, die de eerstelingen van de Geest hebben, ook wijzelf zuchten in onszelf, in de verwachting van de aanneming tot kinderen, namelijk de verlossing van ons lichaam.
²⁴ Want in de hoop zijn wij zalig geworden. Hoop nu die gezien wordt, is geen hoop. Immers, wat iemand ziet, waarom zou hij dat nog hopen?
²⁵ Maar als wij hopen wat wij niet zien, dan verwachten wij het met volharding..

– – – –

Aanhangsel: Hoezo baarschaamte?

Tijdens het voorbereiden van bovenstaande las ik tot mijn verbazing in een boek met columns van Neline Boogert-Floor, ‘Oneindig procent lief’, dat als het gaat om niet-duurzaam gedrag ook een ‘groot’ (wat is groot?) kindertal op het lijstje staat. Er wordt in dat verband gesproken, wel ja, van ‘baar-schaamte’…

Zouden mijn vrouw en ik dan eigenlijk ook ‘baarschaamte’ moeten hebben? Wij die zo blij met onze kinderen zijn en God dankbaar. Ook met onze laatste zoon die God als het ware als extra zegen, op het gebed van één van de oudere kinderen, als zevende aan het gezin heeft toegevoegd: Nathan: Hij (God) heeft gegeven!
Maar oké, ook de puriteinen hadden veelal ‘grote’ gezinnen… Negatief?

Nu schoot de column-schrijfster echter ineens iets belangrijks uit een lezing over huisgodsdienst (dagelijks als gezin de Heere zoeken met Woord en gebed, Engels: family devotion) te binnen dat met ons onderwerp te maken heeft. De puriteinen zagen grote gezinnen als een zegen. Waarom dan? Omdat ze vast vertrouwden dat God Zijn Koninkrijk door de geslachten heen zou bouwen!
Super, en dan valt alle ‘baarschaamte’ weg!

Laten we dus ook van de puriteinen leren om duurzaamheid niet te verheerlijken maar in het goede perspectief te plaatsen, waarvan we al spraken in het begin van ons artikel.